İki ülke arasındaki ilk doğrudan temas, uzun yıllardır süren dış arabulucuların gözetiminden bağımsız olarak gerçekleştirildi. Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ile Ermenistan Başbakanı Nikol Pashinyan, Abu Dabi’de yüz yüze görüştü. Bu adım, bölgede barış ve istikrar arayışlarında yeni bir dönemin başlangıcı olarak öne çıktı.
Görüşmenin özeti ve bağlam
İki taraf, doğrudan müzakerelerin tüm sorunların çözümünde en verimli yol olduğunu vurguladı. Azerbaycan resmi ajansı, barış gündeminin temel unsurlarında ciddi ve yapıcı tartışmalar yapıldığını belirtti. Görüşmede sınırların belirlenmesi, Zengezur koridorunun açılması ve geliştirilmesi, barış anlaşmasının ilk imzalarının atılması gibi konular da gündeme geldi.
Geçmişten günümüze adımlar
Bu yüz yüze görüşme, Mart 2023’te tarafların barış anlaşması şartlarında uzlaştıklarını duyurmasının ardından geldi. Yıllarca süren müzakereler ve uluslararası arabulucuların çabaları sonucunda, 1990’ların başında başlayan çatışmalar 2020’de yeniden alevlenmiş ve Azerbaycan Karabağ bölgesinde önemli ilerleme kaydetmişti.
Karabağ ve bölgesel etkiler
Karabağ, bağımsız bir devlet olarak uluslararası toplum tarafından tanınmayan bir yapı olarak kaldı ve savaş sonrası bölgede yedi idari bölge Ermenilerin kontrolüne geçti. 2020 ve 2023 çatışmaları Azerbaycan’ın yeniden bölge üzerinde kontrolü güçlendirmesine zemin hazırladı. Görüşmeler sırasında Ermenistan’dan bazı tavizler gündeme geldi. Bunlar arasında AB gözlemcilerinin sınırdaki varlığının sona erdirilmesi ve uluslararası mahkemelerde açılmış davaların düşürülmesi bulunuyor. Azerbaycan, AB gözlemcilerini eleştirerek Ermenilerin askeri ve istihbarat faaliyetlerini gizlemek için kullandığını savundu. Ermenistan ise anayasasında toprak taleplerine ilişkin ifadelerin kaldırılmasını talep ediyor ve 2027’de yeni anayasa için referandum planlıyor.
Güç dengeleri ve bölgesel aktörler
Bölgedeki birçok aktör barış için çaba gösterirken Türkiye’nin rolü belirginleşti. Pashinyan’ın 2025 Haziran’da İstanbul’a yapacağı ziyaret ve Erdoğan ile görüşmesi, sürece dair olumlu algıyı güçlendirdi. Zengezur koridoru, Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki tartışmaların merkezinde yer alıyor. Koridorun kontrolü ve isimlendirilmesi konularında taraflar arasında farklı görüşler bulunuyor. ABD’nin önerdiği bir çözüme göre koridor 100 yıl süreyle kiralanarak ortak kullanıma açılabilir; bu yaklaşım, Trump döneminden itibaren bölgedeki dengeyi sağlamayı hedefliyor.
Rusya’nın rolü ve bölgesel dinamikler
Kremlin doğrudan arabuluculuk rolünden uzaklaşırken Moskova’nın bölgedeki etkisi giderek azalıyor. Rusya-Ermenistan ilişkileri, geçmişteki gerilimler nedeniyle bozuldu ve bölgedeki güvenlik taahhütleri eleştiriliyor. 2024 yılında yaşanan olaylar, iki ülke arasındaki gerilimi artırdı ve bölgesel güç dengelerini yeniden şekillendirdi.
Gelecek için zorluklar
İç politikadaki baskılar ve muhalefetin artması, barış sürecinin ilerlemesini zorlaştırabilir. Rusya’nın dezenformasyon kampanyaları ve askeri gösterileri belirsizliği sürdürüyor. Ancak bölge liderleri ve uluslararası aktörlerin ortak çabaları, kalıcı çözümler için umut veriyor.
Yazan: Arzu Geybullayeva*Kaynak: Global Voices
