Himalayalar’da meydana gelen buzul çökmesi sonucu yaşanan sel felaketi Nepal genelinde 1.451’den fazla kişinin ölümüne ve milyarlarca dolarlık yıkıma yol açarken, Katmandu yönetimi artan insani ve ekonomik kayıpların ardından uluslararası topluma iklim adaleti ve tazminat çağrısında bulundu.
Langtang/Lirung Dağı’nın kuzey yamacındaki yüksek irtifa buzulunun 26 Ağustos 2026 tarihinde çökmesi, bölgede kaya kaynaklı devasa bir taşkını tetikledi. Resmi durum raporuna göre, 19 Eylül 2026 tarihi itibarıyla afette 1.451’i aşkın kişi yaşamını yitirdi, 5.786 kişi kayboldu ve ülkenin beş bölgesinde yaklaşık 1,6 milyon kişi olaydan doğrudan etkilendi. Güvenlik birimlerinin yürüttüğü operasyonlar kapsamında 13.784 kişi tahliye edilerek kurtarıldı.
Maddi Kayıp 2,6 Milyar Doları Aştı
Hızlı Hasar ve İhtiyaç Değerlendirmesi (RDNA) verilerine göre, felaketin yol açtığı toplam hasar ve kayıp 2,66 milyar ABD dolarını geçti. Bölgenin kapsamlı rehabilitasyonu ve yeniden inşası için 4,72 milyar ABD doları tutarında bütçe öngörülürken, acil yardım operasyonları ile altı aylık ilk müdahaleler için 5,7 milyon ABD dolarına gereksinim duyuluyor. Sosyal sektörün toparlanma maliyetinin ise yaklaşık 685 milyon dolar seviyesinde olduğu hesaplanıyor.
Afet neticesinde 7.570 özel mülk, 41 araç köprüsü, 48 kamu binası, 18 okul, yedi sağlık kuruluşu, 30 kültürel miras alanı ve 12 hidroelektrik santrali projesi zarar gördü. Rasuwa, Nuwakot ve Dhading bölgelerindeki 27 barınma tesisinde 1.743 afetzede iskân ediliyor. Hükümet, bu merkezlerin dışında konaklayan yurttaşlara fert başına dört ay boyunca aylık 98 ABD doları (15.000 Nepal Rupisi) ödeme sağlıyor.
Bilimsel Raporlar ve Tazminat Başvurusu
Dünya Hava Tahsisi bünyesindeki araştırmacılar olayın kökenine dair şu değerlendirmede bulundu:
Dünya Hava Tahsisi (World Weather Attribution – WWA) bünyesinde çalışan bilim insanları, felaketi “Nepal-Çin sınırındaki Himalayalar boyunca enkaz seline dönüşen feci bir kaya-buz çığı” olarak tanımladı. Uzmanlar, bölgede son yıllarda daha sık ve yıkıcı hale gelen taşkınlarda iklim değişikliği ile artan sıcaklıkların belirleyici rol oynadığını ifade etti.
Nepal Hükümeti, oluşan tahribatın karşılanması hedefiyle Kayıp ve Zarar Fonu’na resmi talepte bulundu. Başvuru sürecine ilişkin olarak fon yönetiminden gelen açıklamada koşullar şu şekilde aktarıldı:
Fon yetkilileri ise Nepal’in selin nedenlerine dair yeterli kanıt sunması gerektiğini belirtti. Fon yönetim kurulu, 20 milyon ABD dolarına kadar tazminat sağlanmasını değerlendirmeye alacak.
Uluslararası Diplomasi ve Sivil Tepkiler
Dünya Bankası’nın borçlandırma temelli imtiyazlı kredi yaklaşımına karşı çıkan sivil toplum temsilcileri, hibe niteliğinde doğrudan tazminat ödenmesini talep ediyor. On genç aktivist, risk analizlerinin yapılması ve sınır aşan göllerin ortak denetimi talebiyle 18 Eylül 2026’da Manaslu Dağı ana kampında açlık grevine gitti.
Başbakan Balendra Shah’ın New York’taki 81. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu kürsüsünden felaketin boyutlarını ve ülkenin iklim finansmanı beklentilerini uluslararası kamuoyuna iletmesi planlanıyor. Dışişleri Bakanı Sisir Khanal da krizin aşılmasına yönelik uluslararası destek arayışlarını New York’taki temaslarıyla sürdürüyor.
