İran’da üst mahkeme, internet üzerinden gerçekleştirdiği konserde zorunlu örtünme kurallarına uymadığı gerekçesiyle yargılanan şarkıcı Parastoo Ahmadi ile sahne ekibine verilen 74 kırbaç cezasını duruşma yapmadan onayladı. Hukukçular, temyiz sürecinin herhangi bir celse açılmaksızın mahkumiyet kararıyla neticelendiğini bildirdi.
Konser Kaydına Yönelik Yasal Süreç
29 yaşındaki Parastoo Ahmadi, Aralık 2024 tarihinde YouTube kanalı aracılığıyla canlı aktarılan müzik dinletisinde kolsuz kıyafet tercih etmişti. Kadınların umumi alanlarda sahne almasını meneden İran mevzuatı, saçların örtülmesini ve vücut hatlarını belli etmeyen giysiler giyilmesini şart koşuyor.
Söz konusu dinletiye ait kaydın dijital platformlarda milyonlarca kullanıcıya ulaşmasının ardından yargı makamları, etkinliğin ülkedeki yasal ve kültürel kuralları çiğnediği gerekçesiyle inceleme başlattı. Kum kentindeki ceza mahkemesi, Haziran ayında Ahmadi ile birlikte prodüksiyon ve orkestra ekibindeki sekiz kişiyi kamu ahlakını zedelemek suçlamasıyla mahkum etti. Karar doğrultusunda sanıklara 74’er kırbaç cezasının yanında iki senelik yurt dışı çıkış yasağı ve görsel-işitsel faaliyetlerden men yaptırımı getirildi.
Savunma Makamının İtirazları ve Tepkiler
Hukuk temsilcileri, üst mahkemenin temyiz müracaatını celse düzenlemeden geri çevirdiğini kamuoyuna duyurdu. BBC’ye açıklamada bulunan avukatlardan biri şu değerlendirmeyi aktardı:
Bize göre konser vermek kesinlikle bir suç teşkil etmiyordu. Mahkeme, para cezası veya daha hafif yaptırımlar seçeneği bulunmasına rağmen bu suçlamalar için verilebilecek en ağır cezalardan birini uyguladı
Kararın uygulanış biçimine dikkat çeken savunma tarafı sözlerini şöyle sürdürdü:
Temyiz Mahkemesi duruşma yapma seçeneği olmasına rağmen bunu tercih etmedi ve kararı aynen onadı. Bu kararın verilmesindeki temel amacın, benzer olayların tekrarlanmasını önlemek ve gözdağı vermek olduğu anlaşılıyor
İlk mahkumiyet kararının açıklanması sosyal alanda geniş tepki topladı. Sürgünde bulunan müzisyen Googoosh, sosyal medya hesabı üzerinden karara şu sözlerle tepki gösterdi:
Umarım bu karanlık günler sona erer, kadınlar nasıl yaşayacaklarını ve giyineceklerini seçme özgürlüğünü yeniden kazanır ve değerli vatanımızda sanatsal ifade bir kez daha yeşerir
Sanatçı Hüseyin Alizadeh tepkisini şu ifadeyle kayda geçirdi:
Parastoo Ahmadi’nin yerine 70 kırbaç yemeye hazırım
Uluslararası Af Örgütü de yargı kararına ilişkin açıklamasında şu vurguyu yaptı:
Kırbaç cezasının zalimane, insanlık dışı ve aşağılayıcı bir cezalandırma olduğunu ve işkence ile diğer kötü muamelelerin mutlak yasağını ihlal ettiğini
Geçmiş uygulamalarda, Ocak 2024’te Kürt kökenli İranlı aktivist Roya Heshmati de dijital mecralarda başörtüsüz fotoğraf paylaştığı gerekçesiyle 74 kez kırbaçlanmıştı. Kürt hakları örgütü Hengaw, Tahran savcılığında görevli bir kadının Heshmati’nin başını zorla örttüğünü, ardından erkek bir görevlinin omzuna, sırtına, kalçasına ve bacaklarına kırbaç vurduğunu aktarmıştı.
Ülkedeki Başörtüsü Denetimleri ve Arka Plan
Şeriat kurallarının katı yorumuna dayanan İran kanunlarına göre ergenlik dönemini geçen kadınların ve kız çocuklarının saçlarını kapatması ve bol kıyafetler giymesi zorunlu tutuluyor. 2022 yılında 22 yaşındaki Mahsa Amini’nin kıyafet kurallarına uymadığı iddiasıyla gözaltına alınmasının ardından hayatını kaybetmesi, ülke genelinde kitlesel eylemlere yol açmıştı. Güvenlik güçlerinin müdahalesinde yüzlerce kişinin yaşamını yitirdiği gösterilerde kadınlar örtülerini yakarak tepki göstermişti.
Protesto sürecinden itibaren çok sayıda kadın kamusal alanda başını örtmeme tutumunu sürdürüyor. Güvenlik birimleri ve yargı organları ise bu eylemlere dönemsel gözaltılar, ikazlar ve ticari işletmeleri mühürleme adımlarıyla karşılık veriyor.
Başörtüsü kontrollerine dair açıklama yapan Düzenin Maslahatını Teşhis Konseyi Üyesi Golamali Haddad-Adel, ülkenin ABD ve İsrail ile olan savaş hali sebebiyle yetkililerin şu durumuna işaret etti:
şu an için bu cepheye gerektiği kadar odaklanamadığını
Söz konusu çatışma süreci, İran güvenlik güçlerinin ekonomik şartlar kaynaklı eylemleri bastırmasından ve binlerce yurttaşın hayatını kaybetmesinden haftalar sonra, şubat ayı sonunda patlak vermişti.
